Może czytasz ten artykuł dlatego, że osiągnąłeś już taki punkt w życiu, że masz dość ciągłego manipulowania ze strony najbliższych, przyjaciół, czy współpracowników i nakłaniania cię do robienia rzeczy, których nie chcesz robić. A może jesteś już tak zdeterminowany, że postanowiłeś sobie :”Już nigdy więcej”. A może czujesz się ofiarą i zadajesz sobie pytanie: ”Dlaczego oni mi to robią”, zamiast po prostu zrozumieć, że robią to, bo im pozwalasz i dokładnie wiedzą, że mogą to robić bezkarnie.

CO TO JEST MANIPULACJA ?

Według teorii manipulacja ma na celu wywieranie na drugiej osobie odpowiedniej reakcji, uczuć, zachowania w imię tego co chce osiągnąć osoba która nami manipuluje. Manipulator w swoim mniemaniu jest skoncentrowany tylko na własnym zwycięstwie, stosując rożne strategie, na przykład szantaż lub grę na naszych emocjach/uczuciach. Choć w życiu codziennym ulegamy manipulacji w wielu sytuacjach, to bezpośrednie starcie z manipulatorem wydaje sie być najbardziej kosztowne dla naszego komfortu psychicznego. 

Świat manipulacji jest bardzo zawiły. Jak wspomniałam wyżej, jest ona w zasadzie wszechobecna. Manipulują nami producenci poprzez reklamę, chcąc abyśmy kupili ich produkt, namolni telemarketerzy który stosując równe sztuczki manipulacji (zwracanie do po imieniu, przyjazny lub zniecierpliwiony ton głosu, wielokrotne powtarzanie informacji i próśb etc.) chcą nas nakłonić na jedyne i wyjątkowe oferty. 

My także, potrafimy zrobić maślane oczy np. do policjantów aby uniknąć mandatu, być wyjątkowo czułe dla swoich mężów gdy mamy ochotę by przyniósł nam kawę do łóżka. Wszystko w myśl prostych reguł: 

Rybak chce złowić rybkę po to, by ta spełniła jego trzy życzenia. Rybka łapie się na jego przynętę i trafia niekoniecznie tam, gdzie chciała. Według psycholog Ewy Klepackiej-Gryz manipulacja jest podstawą ludzkich relacji i każdy z nas bywa w życiu nie tylko rybką, ale i rybakiem.

JAK ROZPOZNAĆ, ŻE WPADLIŚMY W SIDŁA MANIPULACJI ?

Jednak manipulacja nie opiera sie w myśl reguł fair play i nie ma pozytywnego wydźwięku. Jej granice wyznacza nasz kręgosłup moralny, zasięg i poziom sztuczek manipulacyjnych skoncentrowanych na osiągnięciu celu. Jeżeli w manipulacji pomijamy drugą osobę, jej uczucia, komfort, położenie oraz nie interesują nas konsekwencje naszych działań możemy uznać, że nasza manipulacja przekracza „dobre“ granice. 

Tak długo jak nie poczujemy dyskomfortu, że sytuacje lub zachowania manipulatora dzieją się wbrew naszej woli i  są niezgodne z nami samymi, trudno będzie nam realnie ocenić, że wpadliśmy w sidła manipulacji. 

Jeśli boimy sie reagować lub mówić o sytuacjach, które nam przeszkadzają, sprawiają przykrość, automatycznie pomniejszamy ważność naszych odczuć i szansę na poprawę/zmianę tej okoliczności. Stawiając siebie na niższej pozycji względem manipulatora.

JAK DZIAŁA MANIPULATOR I JAKIE SĄ TEGO SKUTKI ?

Manipulacja prowadzi do toksycznej relacji. Jest tym bardziej niebezpieczna im bliższa jest nasza więź z manipulatorem. Może dotyczyć to nie tylko naszego partnera/ki, męża/żony, ale i szefa, sąsiada, przyjaciela, przyjaciółki. 

Relacja jest toksyczna jeśli brakuje w niej m.in szczerych intencji. 

Manipulator często kłamie, zmienia fakty, wymyśla usprawiedliwienia i wini ofiarę za swoje niepowodzenia. Na przykład – Producent danego produktu, wie ze jego produkt wcale nie odbiega jakością od innych produktów na rynku, jednak zapewnia na, że jest jedyny i wyjątkowy w swoim rodzaju i to właśnie ten powinniśmy kupić. 

Kiedy indziej, niektórzy chcąc uzyskać przewagę i poczucie władzy zarzucając nas pilną pracą, dodatkowymi obowiązkami. Na przykład – szef zleca nam dodatkowe zadania do wykonania na już, lub odmawia urlopu tylko dlatego, że wie lub czuje, jak bardzo boimy sie stracić pracę. 

Manipulant często też podnosi głos lub stosuje techniki zastraszania podczas dyskusji, aby uciszyć swoją ofiarę i przywołać do posłuszeństwa i uległości. 

Kolejna sztuczka to negatywny humor i sarkazm. Manipulatorzy żartują z ciebie i krytykują, byś poczuł/a się gorszy/a i niepewny/a siebie. Przykłady mogą być różne, od twojego wyglądu, poprzez starszy model telefonu, po braki w twoim wykształceniu. Manipulator ma nadzieję uzyskania psychologicznej władzy nad tobą.

Obok sarkazmu najczęstszą techniką manipulatorów jest osądzanie, marginalizowanie, ośmieszanie i poniżanie, byś czuł/a się źle we własnej skórze. Manipulator wkłada ci do głowy, że jesteś niewystarczająco dobry/a, coś jest z tobą nie tak, lub że nieważne jak się starasz i tak nic z tego nie wychodzi. Przestajesz w siebie wierzyć i uzależniasz się od manipulatora. 

Bardzo częstą manipulacją jest reagowanie ciszą. Gdy manipulator nie odpowiada na twoje pytania, telefony, teksty, czy e-maile. Wykorzystuje w ten sposób przewagę, by zasiać w twojej głowie wątpliwość i niepewność. Kolejno udawanie ignorancji. Poprzez stwarzanie pozorów niewiedzy i braku zrozumienia manipulator przenosi swoją odpowiedzialność na innych. Tę taktykę często stosują dzieci, gdy nie chcą wykonywać swoich obowiązków i zadań. 

Bardzo silny wpływ na nasze uczucia i emocje ma manipulowanie poczuciem winy. Poprzez obwinianie ofiary i wykorzystywanie słabych punktów, manipulator uzyskuje przewagę i zmusza do posłuszeństwa. Klasyczne jest przerzucanie odpowiedzialności na inną osobę. Równie skuteczne jest robienie z siebie ofiary. Manipulator wyolbrzymia osobiste sprawy, często przerysowuje lub wymyśla choroby, cierpienia i poświęcenia. Gra słabą, bezsilną ofiarę, by wykorzystać twoją dobrą wolę, instynkty ochronne, poczucie moralności i obowiązku. Te technikę stosuje się, by wywołać współczucie i zmusić do przysługi.

Te i inne techniki manipulacji bardzo silnie i negatywnie wpływają na osoby będące w roli ofiary. Długotrwała toksyczna relacji, skutkuje na naszą

niską samooceną, niskim poczuciem wartości, akceptacji czy wpędza nas w poczucie winny. Zaczynamy wierzyć w negatywne przekazy na nasz temat którymi określa nas manipulator. Częsta manipulacja powoduje błędne koło naszych reakcji według schematu – przyjmujemy cios, usprawiedliwiamy go, szukamy winy w sobie, staramy sie załagodzić sytuację, po czym dostajemy kolejny cios, co w konsekwencji powoduje ze tracimy orientacje o co w tym wszystkim chodzi. Ostatecznie manipulator triumfuje, a my wpędzamy się w coraz gorszą kondycję psychiczną.

JAK NIE STAĆ SIĘ OFIARĄ MANIPULATORA ?

Najważniejsze to mieć odwagę na bezpośrednią konfrontacje. Umieć mówić wprost jakie zachowanie nas rani i co musi się zmienię. Warto zastosować techniki konstruktywnej rozmowy. Polega ona na komunikacji bez oskarżeń, bez złości, żalu i wrogości. Spokój, opanowanie i stanowczość to twoja siła i przewaga nad manipulatorem. Należy jasno wyznaczyć granice. Podczas konfrontacji może zapytać „.. jakie masz korzyści z tego, ze w ten sposób się do mnie zwracasz…“

Postawienie granic zaznacz poprzez asertywność sformułowaniem – „nie będę tolerować tego w jakiś sposób się do mnie zwracasz, od dzisiaj wszystko sie zmieni„. Nie koncentruj się na tłumaczeniach i analizach. Formułuj krótkie i jasne przekazy. 

Techniki konstruktywnej rozmowy są naszą tarczą obronną, którą każdy z nas powinien mieć i nie bać się nią posługiwać. Jednak nie wystarczy tylko ją posiadać, trzeba także umieć jej używać i czasami konserwować. Konserwacja polega na nauce nowych, odnawianiu i przypominaniu technik obronnych.

Zawsze warto walczyć o swoje bezpieczeństwo, szacunek i pewność siebie. Te cechy pozwala nam umiejętnie wyjść z i unikać toksycznych relacji. Aby w przyszłości tworzyć  tylko udane relacje oparte na szacunku, zaufaniu i bezpieczeństwiem.